Het is de bedoeling dat er een permanente tentoonstelling komt over Van Rensselaer met aandacht voor zijn jonge jaren in Hasselt, hoe hij in Amsterdam fortuin maakte en daarmee zijn eigen kolonie ontwikkelde nabij Nieuw Amsterdam, het latere New York.

Gerard Stoelhorst (65), de huidige eigenaar, kocht destijds het monumentale pand aan de Hoogstraat vanwege de grote historische waarde. Door de hoge energiekosten wil hij er nu vanaf. Volgens de gepensioneerde bibliothecaris is het huis te groot ‘om te stofzuigen’. Hij denkt erover terug te keren naar zijn geboortegrond in Twente. 

Tien jaar geleden kocht Stoelhorst het monumentale pand aan de Hoogstraat 12 in Hasselt vanwege de rijke historie. Hij raakte gefascineerd door de illustere mensen die er voor hem hebben gewoond. In de eerste plaats Peregrinus van Barmentlo. Deze pelgrim uit het Achterhoekse Neede opende in Hasselt, na zijn opleiding in Napels, eind 15de eeuw een drukkerij. Zijn vroegste boeken, zogenoemde wiegendrukken, vonden hun weg over de landsgrenzen.

Het pronkstuk van het huis is de gewelvenkelder met een pagina aan de muur uit één van de boeken van Van Barmentlo uit 1481: Summe le Roy, of des conincs Summe. ,,Handleiding van de koning. Uit de Staatsbibliotheek van Berlijn. Ze hebben hem voor me uitvergroot”, glimlacht Stoelhorst.

Zo’n honderd jaar later, in 1586, werd in ditzelfde statige huis Kiliaen van Rensselaer geboren, zoon van een hopman in het leger van de Verenigde Provinciën. Deze diamanthandelaar en bewindhebber van de West-Indische Compagnie, reisde vanuit zijn geboortestad de wereld over. Via nazaten vestigde hij zijn naam in het Amerikaanse Nieuw-Nederland, rond New York. Er zijn steden, wijken, straten en het Rensselaer Polytechnic Institute naar de Hasselter familie vernoemd.

,,En er is zelfs een link tussen de twee historische figuren. De opa van Kiliaen van moeders kant, heet Richard Paffraet. Hij stichtte een drukkerij in 1477 in Deventer”, vertelt Stoelhorst, die wijst op de bijzondere details van het pand. De Delftsblauwe tegeltjes in de hal met Oudhollandse kinderspelen. De gotische bogen in de woonkamer. De glas-in-loodramen. Allemaal bijzonder.

Stoelhorst vond voor het monumentale pand een enthousiaste koper, The Vanneau Foundation uit Harderwijk. Deze stichting van Dario Usai (41) uit Groningen en Antonio Consilvio (44) uit Amsterdam maakt zich sterk voor het behoud en ‘de beleving’ van cultuurhistorisch erfgoed. De verkoopsom laten ze alle drie liever in het midden.

Duidelijk wordt wel dat het voor Stoelhorst een goede investering was; hij kocht de woning destijds ‘voor een redelijk bedrag’ van de toenmalige dominee uit Sint Jansklooster. En knapte het ‘voor veel geld’ op. ,,De vorige bewoner had er weinig aan gedaan, enkel dit stenen trapje naar de kelder. Anders moest hij buitenom naar de keuken.”

Nee, de kopers kennen Hasselt niet. In een warme horecagelegenheid doen ze hun plannen met het huis in Zwartewaterland uit de doeken. Voor de historische en bouwkundige kennis maken ze graag gebruik van Stoelhorst die hen vrijwillig bijstaat. Usai is oudheidkundig adviseur vastgoed en ‘amateurhistoricus’. Consilvio was als vormgever al betrokken bij de productie van museale apps en presentaties.

Voor Usai en Consilvio is dit de eerste vastgoed-aankoop die zij konden doen met hulp van ‘gulle donateurs’. Ze hadden al een gesprek met het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zwartewaterland. Hun plannen voor een museum zijn in het gemeentehuis met enthousiasme ontvangen.

Consilvio wil de binnenkant authentiek en kaal houden. ,,Met audiovisuele middelen, geluid en projecties, kun je heel veel vertellen. De drukkerij van Peregrinus en het avontuurlijke leven van Kiliaen van Rensselaer moeten hier voelbaar worden. Ook maken we de sporen tastbaar die Van Rensselaer in Amerika heeft achtergelaten. De lijn Hasselt-Amerika diepen we uit met hulp van het boek Tussen Hasselt en Amerika uit 1996. En misschien komen er later meer Hasselter verhalen los.”

Bron: De Stentor