ERMELO - The Vanneau Foundation uit Ermelo timmert hard aan de weg om geschiedenis in de regio zichtbaar te maken. Van een onopvallend bordje langs de kant van de weg tot een animatiefilm over ‘de bunkers van Ermelo’. ,,We dachten: hier moet aandacht voor komen.’’
Het is nu twee jaar geleden dat Dario Usai en Antonio Consilvio over de Julianalaan in Ermelo wandelden. Vlak voor een spoorovergang, verborgen in het struikgewas, zagen ze een onbeduidend bordje. Een herinnering aan een huis dat op die plek stond en in de oorlog is gebombardeerd. ,,Daarbij kwamen negen mensen om het leven’’, vertelt Usai.
Geboorte
Het informatiebordje wekte de nieuwsgierigheid van Usai. ,,Het verhaal was zo bijzonder dat we dachten: hier moeten we iets mee doen.’’ Het betekende de geboorte van The Vanneau Foundation, een stichting die naar eigen zeggen ‘haar vizier zet op het herwaarderen van het culturele erfgoedlandschap en zijn verhalen’.
In het geval van het gebombardeerde huis was het vooral een kwestie van rondvragen. ,,Je moet gewoon heel veel met mensen praten’’, vertelt Usai over het begin van zijn zoektocht naar het verhaal achter het bordje. ,,Ergens aanbellen en vragen: wat weet u van het bombardement?’’
De simpele vraag levert het tweetal uiteindelijk een schat aan informatie op. De woning die er ooit stond, bleek een epicentrum voor mensen in nood. Joodse onderduikers, maar ook gestrande Engelse piloten en de uit Renkum geëvacueerde familie Bolte verbleven in het huis. Usai en Consilvio ontdekken hoe op 7 november 1944 bij een bombardement op de spoorlijn Amersfoort-Zwolle het huis aan de Julianalaan 74 verwoest werd. ,,De hele familie Bolte is weggevaagd”, vertelt Consilvio.
Via familie vernemen ze dat een jongetje dat op de dag van het bombardement in huis is, nog leeft. ,,Ergens in Amerika’’, weet Consilvio. De man, Jim Hooijenga, wordt opgespoord, is bereid zijn hele verhaal te doen en wordt zo - 78 jaar na dato - hoofdrolspeler in een minidocumentaire over deze zwarte bladzijde van het Ermelose oorlogsverleden. ,,Precies wat we met de Foundation willen’’, zegt Consilvio met een glimlach. ,,Verhalen naar een hoger plan tillen, ze uitdiepen. Zodat ook volgende generaties weten wat zich in hun woonplaats heeft afgespeeld, ook hier in Ermelo.’’
Kievit
Inmiddels is het bordje in de berm vervangen door een monument waarop de namen van de slachtoffers prijken. Het is slechts een van de vele projecten waar Vanneau - het Franse woord voor Kievit en een verwijzing naar het bedrijf waar Usai eerder werkzaam was - zich mee bezighoudt.
Consilvio komt uit Harderwijk, de stad waar Usai werkte. Ook Consilvio’s broer zit in het bestuur van de stichting. ,,Ze ben ik er uiteindelijk ook bijgekomen’’, vertelt die laatste. Hun gedeelde passie voor geschiedenis en het feit dat de foundation zoveel werk opslokte, zorgde ervoor dat de twee er nu fulltime mee bezig zijn.
De stichting bestaat bij de gratie van donateurs. Enkele grotere geldschieters blijven liever onbenoemd. Toch is er altijd geld nodig, benadrukken Usai en Consilvio. ,,Daarvoor krijg je ook wat terug. Zo hebben we een maquette laten bouwen van de Stationsstraat in Ermelo zoals dat er in de jaren veertig van de vorige eeuw uitzag. Donateurs krijgen een gepersonaliseerd poppetje dat straks in het landschap terug te zien is.’’
,,Vaak is het bij historische plekken een plaatje en een stukje tekst. Maar wat is er nou eigenlijk echt gebeurd?’’ zegt Usai. ,,Wij willen een nieuwe vorm van vertellen introduceren’’, vult Consilvio aan. ,,Met filmpjes, voice-overs, soundscapes. Dat je veel meer in de geschiedenis duikt. Alsof je een film kijkt.’’
Tanks
Is Usai de geschiedenisliefhebber en onderzoeker van het duo, Consilvio is het creatieve brein van de stichting. Zo bedacht hij dat de maquette van Ermelo ook een 3D-projectie moet krijgen. Een techniek waarmee straks de tanks die in de Tweede Wereldoorlog door de straten rolden, ook daadwerkelijk tussen de huisjes van het schaalmodel te zien zijn. ,,Als schoolkinderen hier dan komen kijken, zien ze hoe het er in die tijd echt aan toe ging. Gaaf toch?’’
Zo rollen de mannen van het ene project in het andere. Als ze horen dat er veel over ‘de bunkers van Ermelo’ wordt gesproken, komen ze weer in actie. ,,Schuilkelders eigenlijk. Ze staan langs de A28. Iedereen die er langs rijdt, als de maïs niet te hoog staat, ziet die betonnen bakken ondergekalkt met graffiti’’, verduidelijkt Consilvio. ,,Er wordt altijd gezegd: daar moeten ze iets mee doen.’’ Usai: ,,Wij denken dan: dat moeten wij gaan doen.’’
Inkijkje
De bunkers geven een mooi inkijkje waar de mannen tegenaan lopen als ze aan de slag willen met een project. Zo zijn de schuilkelders eigendom van twee boeren. De Foundation wil de kelders aan de vergetelheid ontrukken, maar stuit op weerstand. Eén boer mag een van de kelders gebruiken voor mestopslag en lijkt weinig interesse te hebben in gedoe op zijn land. De andere boer werkt mee door toegang tot het bouwwerk te geven, maar zegt verder niets voor de stichting te kunnen betekenen.
,,Dan moeten we eromheen werken’’, zegt Usai. Ze duiken in de geschiedenis. De ‘bunkers’ blijken onderdeel te zijn van de Duitse schietbaan Horst, in 1941 door de Wehrmacht gerealiseerd. Het is het enige Duitse militaire overblijfsel in de gemeente Ermelo. ,,Omdat restauratie, of het toegankelijk maken van de bunkers niet mogelijk is, hebben we gekozen voor een 3D-reconstructie. Een film waarbij je ziet hoe op de schietbaan geschoten werd op sleepzakken die achter een vliegtuig hingen. Ook op deze manier willen we informeren over de historie van deze plek.’’
Nóg een monument dat met behulp van Vanneau tot stand kwam. Op de Ermelose Heide werd in 2021 een gedenkteken onthuld ter nagedachtenis aan de jonge vliegenier en officier die tijdens het neerstorten van de Piper Supercub R-123 van de Koninklijke Luchtmacht op 27 september 1965 om het leven kwamen. ,,We hebben de onthulling gesponsord en de bordjes op de gedenksteen ontworpen’’, zegt Usai. ,,De bordjes geven toegang tot het interactieve verhaal over de twee omgekomen vliegers.’’
Misvatting
Dat de foundation zich beperkt tot het Ermelose is een misvatting, benadrukken Usai en Consilvio. Zo werken ze aan een kunstwerk Stellung Hase in Harderwijk dat moet herinneren aan oude radarwerken in de oorlog en zijn er plannen voor een gedenkzuil op de Afsluitdijk voor arbeiders die omkwamen tijdens de bouw.
En dan is er nog hun recente pronkstuk: de aankoop van het geboortehuis van Kiliaen van Rensselaer, diamanthandelaar en bewindhebber van de West-Indische Compagnie in Hasselt. ,,Dat wordt een museum met een tentoonstelling over Van Rensselaer met aandacht voor zijn jonge jaren in Hasselt, hoe hij in Amsterdam fortuin maakte en daarmee zijn eigen kolonie ontwikkelde nabij Nieuw Amsterdam, het latere New York.’’
,,Dat heeft inderdaad niets met de Tweede Wereldoorlog te maken’’, zegt Usai lachend. ,,We zijn niet gebonden aan tijd, maar de oorlog heeft wel mijn grootste interesse. Daarom loop ik ook steeds tegen nieuwe dingen aan. Als ik ergens een bunker zie, moet ik erin.’’
Bron: De Stentor